Có những giá trị văn hóa không ồn ào vỗ ngực xưng tên, mà lặng lẽ ngấm sâu vào huyết quản dân tộc như mạch nước ngầm. Chén rượu ủ chum sành quê hương chính là một mảnh ghép như thế. Khởi nguồn từ nền văn minh lúa nước thuở các Vua Hùng, vươn mình rực rỡ dưới thời nhà Trần, và từng khiến bao lữ khách phương xa phải say đắm, kinh ngạc.
Tự hào men say Đại Việt – Từ thuở các Vua Hùng dựng nước đến hành trình chinh phục thế giới
Ngược dòng thời gian về những trang sử mờ sương, người Việt từ thời các Vua Hùng đã biết "lấy cốt gạo làm rượu" (như sách Lĩnh Nam Chích Quái từng ghi). Ngày ấy, giữa những nếp nhà sàn mái cong hình thuyền, ông cha ta đã biết lấy hạt nếp đồ chín, ủ cùng những bánh men giã từ lá rừng, rễ cây để làm nên những ché rượu cần, rượu bách nhật ngọt ngào dâng lên cúng tế thần linh và tổ tiên. Chén rượu thuở ấy mang đậm hương vị nguyên sơ của rừng núi và đồng bằng hòa quyện.
Đến kỷ nguyên phát tích nhà Trần, khi văn minh châu thổ sông Hồng đạt tới độ chín muồi, kỹ nghệ lên men đã vươn lên thành một nghệ thuật tinh xảo. Sự phồn hoa và đa dạng của các loại rượu nước ta ngày ấy đã khiến sứ thần nhà Nguyên là Trần Phu (Chen Fu) trong tác phẩm An Nam tức sự (1293) phải thốt lên kinh ngạc trước những buổi quốc yến: "la liệt chư tửu" (bày la liệt các thứ rượu). Rượu thời Trần không chỉ đa dạng về nguyên liệu, mà còn mang cái hào sảng, bình đẳng của những con người vừa chung tay đánh tan giặc Thát, tạo nên một thứ men say của sự đoàn kết và tự tôn dân tộc.
Và thứ men say ấy không hề co cụm sau lũy tre làng. Từ thế kỷ 16, những vò gốm chứa thứ rượu gạo chưng cất đặc biệt của người Giao Chỉ đã theo các thương thuyền lênh đênh trên biển Đông, cập bến vương quốc Lưu Cầu và rượu Giao Chỉ cùng rượu Xiêm La ngày ấy đã tạo nên dấu ấn sâu đậm góp phần hình thành dòng rượu Awamori danh tiếng của Nhật Bản ngày nay.
Sự thán phục của quốc tế đối với rượu Việt Nam tiếp tục kéo dài sang thế kỷ 17, khi nhà thám hiểm người Anh William Dampier trong cuốn Voyages and Discoveries (1688) đã dành những lời có cánh cho thứ rượu mà ông gọi là "Arrack" của xứ Đàng Ngoài. Ông kinh ngạc trước thói quen dùng rượu trong mọi nghi lễ trọng đại, trân trọng lòng hiếu khách của người Việt, và đặc biệt ấn tượng bởi hương vị cay nồng làm ấm sực cơ thể nhưng tuyệt nhiên không gây nhức đầu như rượu phương Tây đương thời.
Triết lý ủ rượu của hai nửa thế giới: Chiếc chum sành "biết thở" hay sự kiêu hãnh của thùng gỗ sồi
Tại sao chén rượu của ông cha ta lại có sự mượt mà, êm ái đến thế? Câu trả lời nằm ở "ngôi nhà" của những mẻ rượu: Chiếc chum sành mộc tưởng như vô cùng bình thường ấy lại ấn chứa trong mình cả một câu chuyện dài về văn hóa ngâm rượu.
Nếu đặt lên bàn cân, ta sẽ thấy hai triết lý văn hóa hoàn toàn trái ngược giữa châu Á và châu Âu. Ở phương Tây, người ta chuộng ủ rượu vang hay whisky trong những thùng gỗ sồi hoặc gỗ hạt dẻ. Nguyên lý của thùng gỗ là sự "áp đặt" và "can thiệp" vào hương vị của rượu. Bởi khi ngâm trong thùng gỗ, rượu sẽ tiếp xúc với lớp gỗ cháy sém bên trong, tiết ra Tannin và Vanilla, từ đó thay đổi hoàn toàn màu sắc nguyên bản của rượu thành màu hổ phách và khoác lên mình một tầng hương mới (mùi khói, mùi gỗ). Đó là khát vọng chinh phục tự nhiên của người châu Âu.
Ngược lại, triết lý ủ rượu của người Việt lại mang đậm tính tự nhiên và sự giao hòa Âm - Dương. Ông cha ta dùng đất sét nung ở nhiệt độ cao để tạo ra sành, lớp sành mộc ấy tạo ra hàng triệu lỗ mao mạch li ti mà mắt thường không thể thấy. Khi những vò rượu được hạ thổ, chiếc chum sành bỗng hóa thành một thực thể sống "biết thở" thông qua những mao mạch và các tạp chất, hỏa khí, độc tố (như Andehit) từ từ bay hơi ra ngoài lòng đất, trong khi địa nhiệt ôn hòa và từ trường của đất mẹ sẽ bao bọc lấy vò rượu giúp chất rượu trở nên sóng sánh, mịn màng.
Điều tuyệt vời nhất của chum sành hạ thổ là sự tôn trọng nguyên bản. Chiếc chum không vay mượn hương vị nào để ép vào rượu. Nó chỉ lặng lẽ thanh lọc, gạn đục khơi trong, để rồi trả lại đúng hương thơm thanh khiết của hạt gạo lúa nước và vị cay ngọt dịu dàng của men lá. Sự nguyên bản ấy chính là lòng tự trọng của người nông dân với thức quà của mẹ thiên nhiên.
Có thể nói, triết lý ủ rượu của châu Âu hay châu Á thể hiện rõ tư duy của người dân bản địa. Trong khi người châu Âu luôn có ham muốn khai phá, chinh phục thiên nhiên thì người phương Đông luôn hướng tới sự hài hòa và nương tựa vào vạn vật, coi mình là một phần của dòng chảy tự nhiên.
Đánh thức hương vị nguyên bản giữa lòng Long Hưng Farm
Ngày nay, truyền thống ủ rượu của cha ông đang được những người con tâm huyết thắp sáng lại ngay tại Long Hưng. Cách đền Trần Hưng Hà không xa, dưới những tán cây xanh mát của Long Hưng Farm, những chum rượu được nấu và ủ như cách cha ông nghìn đời vẫn thế đang ngày đêm lặng lẽ "thở" cùng nhịp đập của đất trời.
Mỗi giọt rượu đặc sản Long Hưng là kết tinh của một quy trình hoàn mỹ: từ hạt gạo sạch, men lá cổ truyền, qua tháp chưng cất hiện đại để loại bỏ hoàn toàn độc tố, rồi an mình trong những chiếc chum sành không tráng men dưới lòng đất.
Giá trị mà chúng tôi mang lại không chỉ là một thức uống an toàn tuyệt đối cho sức khỏe, không gây mỏi mệt sau những cuộc vui, mà còn là sự bảo vệ toàn vẹn một hệ sinh thái. Tại trang trại, bã nếp sau khi cất rượu lại tiếp tục vòng đời của mình, trở thành nguồn thức ăn vi sinh giàu dinh dưỡng cho vật nuôi, khép kín một chu trình nông nghiệp tuần hoàn xanh không rác thải.
Có những thứ thuộc về thời gian chỉ thực sự đẹp khi nó được sống trong hiện tại. Nhấp một ngụm rượu ủ chum sành tại Long Hưng Farm, bạn không chỉ thưởng thức hương vị nguyên bản trọn vẹn nhất của hồn rượu Việt xưa, mà còn đang chạm môi vào cả một dòng chảy lịch sử đầy tự hào của nghìn năm rượu Việt.
