Sự trỗi dậy của cỗ máy chiến tranh vô song mang tên Mông Cổ
Sức mạnh quân sự của Nguyên Mông (Mông Cổ) không phải là một huyền thoại được cường điệu hóa, mà được chứng minh bằng những con số bành trướng lãnh thổ lạnh lùng. Theo nghiên cứu của nhà sử học David Morgan trong tác phẩm "The Mongols", ở thời kỳ đỉnh cao, đế chế này kiểm soát tới 24 triệu km² – chiếm gần 1/5 diện tích đất liền của Trái Đất và chi phối 25% dân số toàn cầu lúc bấy giờ.
Hành trình bá chủ này là một chuỗi các chiến dịch càn quét tàn khốc kéo dài xuyên suốt nhiều thập kỷ. Khởi đầu từ năm 1206 khi Thành Cát Tư Hãn thống nhất các bộ lạc, Mông Cổ nhanh chóng tràn xuống phía Nam, lần lượt xóa sổ vương quốc Tây Hạ và triều Kim vào giai đoạn 1227 - 1234.
Ngay sau đó, vó ngựa của họ hướng thẳng sang phương Tây. Trong tác phẩm "Genghis Khan and the Making of the Modern World", sử gia Jack Weatherford đã trích dẫn lại sự kiện giai đoạn 1236 - 1242, khi kỵ binh của Bạt Đô nghiền nát hệ thống phòng ngự của các công quốc xứ Rus (Nga), tàn phá Ba Lan và Hungary. Lực lượng kỵ binh hạng nặng tự hào của châu Âu thời điểm đó đã bị hủy diệt hoàn toàn chỉ trong vài ngày giao tranh, mở ra kỷ nguyên thống trị của Kim Trướng Hãn Quốc tại Đông Âu.
Chưa dừng lại ở đó, khu vực Trung Đông cũng hứng chịu thảm họa tương tự. Theo học giả Peter Jackson trong cuốn "The Mongols and the Islamic World", đạo quân của Húc Liệt Ngột đã san phẳng Baghdad vào năm 1258, phế truất triều đại Abbasid và chấm dứt Kỷ nguyên Vàng của Hồi giáo.
Đến năm 1279, Hốt Tất Liệt đã tiêu diệt hoàn toàn Nam Tống, thu gom toàn bộ nguồn lực khổng lồ của Trung Hoa. Đứng trước hội chứng sợ hãi mang tính toàn cầu này, hàng loạt quốc gia đã chọn cách đầu hàng vô điều kiện để tránh họa diệt vong, điển hình như vương quốc Duy Ngô Nhĩ (Trung Á), Cao Ly (Đông Á), hay ngay tại Đông Nam Á là Đế quốc Khmer cũng nhanh chóng dâng lễ vật thần phục khi nhận được tối hậu thư.
Vó ngựa tử thần phải dừng bước trước Đại Việt ra sao?
Một đạo quân đã san phẳng từ Á sang Âu, biến những thành trì kiên cố nhất thành bình địa, lại phải chấp nhận cúi đầu trước nhà Trần. Sự thất bại này không xuất phát từ yếu tố may rủi, mà là kết quả của một sự khắc chế chiến lược hoàn hảo.
Cốt lõi sức mạnh của Mông Cổ nằm ở kỵ binh cơ động và phương thức "lấy chiến tranh nuôi chiến tranh" – cướp bóc quân nhu từ chính vùng đất bị chiếm đóng. Nhận thức rõ điều này, quân dân nhà Trần đã áp dụng triệt để nghệ thuật "thanh dã" (vườn không nhà trống). Khi tiến vào Thăng Long, quân Nguyên chỉ nhận được một tòa thành trống rỗng. Việc cắt đứt hoàn toàn chuỗi hậu cần đã biến đạo quân khổng lồ hàng chục vạn người thành những kẻ chết đói, làm suy kiệt sinh lực trước khi dịch bệnh nhiệt đới kịp giáng thêm đòn chí mạng.
Hơn thế nữa, vương triều Trần từ chối lối đánh dàn trận trên bình địa – nơi kỵ binh Mông Cổ là vô địch. Họ kéo đối phương vào một cuộc chiến tranh tiêu hao tại các vùng đầm lầy, mạng lưới sông ngòi và rừng rậm. Có thể nói, chiến tranh du kích là nghệ thuật chiến tranh vĩ đại được quân dân Đại Việt áp dụng một cách vô cùng nhuần nhuyễn và sáng tạo.
Ở những địa hình này, tính cơ động của ngựa chiến bị vô hiệu hóa, nhường chỗ cho nghệ thuật thủy chiến xuất sắc của Đại Việt. Đồng thời, cội nguồn sức mạnh lớn nhất giúp vương triều này đứng vững chính là khối đoàn kết dân tộc chưa từng có. Những sự kiện như hội nghị bô lão Diên Hồng hay hội nghị vương hầu Bình Than đã biến ý chí "Sát Thát" thành một thứ vũ khí tinh thần mà mọi chiến thuật khủng bố tâm lý của Mông Cổ đều không thể bẻ gãy.
Đế chế hùng mạnh nhất thế giới phải tháo chạy khỏi Đại Việt
Ba cuộc chiến tranh vệ quốc của Đại Việt không diễn ra rời rạc mà là những nút thắt ngăn chặn từng bước chiến lược bành trướng toàn cầu của đế chế Nguyên Mông.
Cuộc va chạm đầu tiên năm 1258 là nỗ lực của tướng Ngột Lương Hợp Thai nhằm tạo thế gọng kìm kẹp nát Nam Tống từ phía Nam. Đòn phản công chớp nhoáng tại Đông Bộ Đầu của vua Trần Thái Tông đã phá sản hoàn toàn chiến lược thọc sườn này, đánh dấu lần đầu tiên một đạo quân Mông Cổ đang ở đỉnh cao phong độ bị đánh bật khỏi mục tiêu.
Đến năm 1285, dã tâm của Hốt Tất Liệt phình to thành mưu đồ thâu tóm toàn bộ Nam Á. Đội quân 500 ngìn binh hùng tướng mạnh do Thoát Hoan dẫn đầu tràn xuống với mục tiêu biến Đại Việt thành bàn đạp chiến lược.
Nhưng việc nhà Trần nghiền nát lực lượng khổng lồ này, tiêu diệt danh tướng Toa Đô và ép Thoát Hoan tháo chạy đã chính thức chặn đứng đà Nam tiến của Đế quốc Nguyên.
Không cam tâm, nhà Nguyên dốc toàn lực hải quân phục thù vào giai đoạn 1287 - 1288. Thế nhưng, mồ chôn Bạch Đằng và sự kiện xóa sổ đoàn thuyền lương tại Vân Đồn đã tước đoạt hoàn toàn năng lực hàng hải của phương Bắc, vắt kiệt nền kinh tế nhà Nguyên và chấm dứt vĩnh viễn tham vọng của Hốt Tất Liệt.
Đã quá nhiều nghiên cứu về những chiến thắng vẻ vang của quân dân ta ngày ấy nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu Đại Việt thất thủ?
Bản đồ địa chính trị Đông Nam Á chắc chắn đã bị viết lại toàn bộ. Với vị trí án ngữ "nút thắt cổ chai" từ Hoa Nam rẽ xuống, nếu Thăng Long trở thành căn cứ hậu cần của Mông Cổ, Vương quốc Chăm Pa ngay lập tức sẽ bị kẹp nát giữa hai gọng kìm thủy bộ. Đế quốc Khmer, vốn dĩ đã mang thân phận thần phục, sẽ bị phế truất để sáp nhập thành một quận huyện cai trị trực tiếp.
Xa hơn nữa, vương triều Pagan (Miến Điện) sẽ không còn cơ hội cầm cự khi quân Nguyên được rảnh tay ở phía Đông. Đáng sợ nhất, với hàng trăm dặm bờ biển và các thương cảng sầm uất của Đại Việt làm bàn đạp vươn khơi, lực lượng hải quân Nguyên Mông sẽ dễ dàng bóp nghẹt Java và các quốc gia hải đảo, áp đặt một nền "Hòa bình Mông Cổ" (Pax Mongolica) đẫm máu trên toàn cõi Đông Nam Á thay vì phải chuốc lấy thất bại ê chề vào năm 1292.
Nhìn lại lịch sử thế kỷ 13, vương triều Trần không chỉ hoàn thành sứ mệnh thiêng liêng là bảo vệ giang sơn gấm vóc. Bằng mưu trí, kỷ luật và máu xương, họ đã dựng lên một bức tường thành vĩ đại, đập tan luồng cuồng phong thảo nguyên và giữ lại ngọn lửa độc lập cho toàn bộ các nền văn minh tại Đông Nam Á
