Từ chiến thắng Bạch Đằng đến dải đất Long Hưng: Tìm về cội nguồn của một vương triều hiển hách

Những chiến công chấn động địa cầu

Nhắc đến nhà Trần, lịch sử thế giới ghi danh một dân tộc nhỏ bé đã ba lần chặn đứng vó ngựa Nguyên Mông – đội quân từng san phẳng từ Á sang Âu trong thế kỷ 13. Đó là những chiến thắng không tưởng: từ trận Đông Bộ Đầu năm 1258, đến khúc khải hoàn Hàm Tử, Chương Dương năm 1258, và đỉnh cao là trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng năm 1288.

Sức mạnh ấy không chỉ đến từ những thiên tài quân sự như Trần Hưng Đạo hay Trần Quang Khải, mà còn đến từ một sức mạnh vô hình gọi tên "Hào khí Đông A". Đó là tinh thần của toàn dân, từ những bô lão hô vang chữ "Đánh" tại điện Diên Hồng đến những người lính xăm lên tay hai chữ "Sát Thát". Nhưng ít ai tự hỏi: Thứ tinh thần quật khởi ấy được nuôi dưỡng từ đâu? Câu trả lời nằm ở gốc rễ, ở vùng đất mà những người con họ Trần gọi là quê hương: Long Hưng.

Long Hưng – Nơi "phát tích" những người con sông nước

Trong "Đại Nam nhất thống chí", thời Hùng Vương, đất Thái Bình thuộc bộ Lục Hải; thời thuộc Hán, có tên Đa Cương hương, quận Giao Chỉ; thời Đường, thuộc châu Đằng (gồm Thái Bình, Hưng Yên cũ). Lý Cao Tông (1209) sau chia ra làm hai phần, một phần thuộc đất Hưng Yên (ngày nay là Khoái Châu cũ), còn là phủ Thái Bình. Thời Trần, vua Thái Tông chia nước làm 12 phủ lộ. Đất Thái Bình được chia làm ba phủ, trong đó có phủ Long Hưng, gồm các huyện Ngự Thiên, Diên Hà, Thần Khê và huyện Tây Quan. 

Theo “An Nam chí lược”, phủ Long Hưng, tên cũ là Đa Cương hương, tổ tiên nhà Trần lúc còn hàn vi ban đêm đi qua một cái cầu khe, đi qua rồi ngoảnh lại không thấy cầu đâu nữa. Chẳng bao lâu, nhà Trần được nước, đổi tên Đa Cương thành Long Hưng phủ. Thượng Hoàng Trần Nhân Tông (lên ngôi vua năm 1278), trong một lần ở cung Trùng Quang đã nói: “Nhà ta vốn ở vùng hạ lưu...”. GS Đào Duy Anh, trong lời chú số 14 của bản dịch quyển 6, “Đại Việt sử ký toàn thư” ghi: “Hạ lưu là vùng biển”. 

Ông Phạm Văn Kính (Viện Sử học Việt Nam) nói rõ hơn: Thôn Lưu Gia - Lưu Xá ở Hải ấp tức là những làng ấp ở ven biển, điều đó trùng với câu nói của vua Trần: “Nhà ta ở vùng hạ lưu”. Thần tích, thần phả ở làng Tây Nha (Tiến Đức, Hưng Hà) đã phát hiện nội dung ghi: “Trần Thừa ở Lưu Xá là rể Lê Điện. Con gái Lê Điện tên là Lê Thị Thái, sau này sinh ra Trần Liễu và Trần Cảnh, khi Trần Cảnh lên làm vua, bà được phong làm Quốc Thánh Hoàng Thái Hậu”. Cũng theo sử, “Sảm (vua Lý Huệ Tông) về Hải ấp ở nhà công quán thôn Lưu Gia, lấy con gái thứ hai của Trần Lý làm nguyên phi, lấy Trần Lý là Minh Tự”...

Sử cũ ghi lại, người họ Trần vốn sống bằng nghề chài lưới. Họ chọn vùng ngã ba sông Hồng và sông Luộc vì đây là điểm giao thoa của những mạch nước lớn, đất đai mỡ màng, cá tôm dồi dào. Cuộc sống lênh đênh trên sóng nước đã rèn luyện cho họ sự dẻo dai, tính quyết đoán và khả năng thích nghi tuyệt vời. Chính cái chất "ăn sóng nói gió" của người dân chài vùng Long Hưng đã trở thành khí chất của các bậc đế vương thời Trần bình dị trong đời thường nhưng cực kỳ quyết liệt khi bảo vệ bờ cõi.

Vùng đất của những giá trị trường tồn

Về với Long Hưng hôm nay, ta không thấy những thành quách kiên cố, mà thấy một dải đất xanh mướt trải dài bên sông Luộc. Nhưng dưới lớp phù sa dày đặc ấy là cả một tầng văn hóa sâu sắc.

Mỗi nhánh sông, mỗi cánh đồng, mỗi thôn làng trên vùng đất Long Hưng đều mang đậm nét những dấu tích anh linh của triều đại nhà Trần. Mảnh đất Long Hưng-Ngự Thiên, ngay từ đầu thế kỷ thứ 13 đã được nhà Trần chọn làm nơi dựng nghiệp để gây dựng nên một vương triều cường thịnh, với hào khí Đông A lẫy lừng, võ công oanh liệt vào bậc nhất trong các triều đại phong kiến Việt Nam.

Và khu di tích Đền Trần Hưng Yên (Đền Trần Thái Bình cũ) – nơi thờ tự các vị vua đầu triều, nơi mà mỗi viên gạch, gốc đa đều mang hơi thở của lịch sử. Giá trị của Long Hưng không chỉ nằm ở những gì ta thấy, mà ở cách người dân nơi đây gìn giữ nếp sống: trọng nghĩa khí, hiếu học và đặc biệt là sự gắn bó máu thịt với đất đai.

Hào khí Đông A không mất đi, nó chỉ chuyển hóa từ gươm giáo trên chiến trường thành sự cần cù trên đồng ruộng, thành sự tinh tế trong những sản vật địa phương và thành lòng tự hào chảy trong huyết quản của những người con sinh ra tại vùng đất địa linh nhân kiệt bên ngã ba sông. Hiểu về Long Hưng là hiểu về nguồn cội sức mạnh của sự bền bỉ, của việc biết trân trọng gốc rễ để vươn mình ra biển lớn.