Giữ hồn quê đồng bằng: Chuyện nghề dệt chiếu làng Hới - làng dệt chiếu lâu đời nhất Việt Nam giữa guồng quay hiện đại

Mảnh ghép ký ức của nếp sống Bắc Bộ

Trong tâm thức của người Việt, đặc biệt là cư dân đồng bằng châu thổ sông Hồng, chiếc chiếu không đơn thuần là một vật dụng sinh hoạt. Chiếc chiếu hoa cạp điều là lời chúc phúc duyên đôi lứa ngày cưới, chiếu trải giữa sân gạch là nơi mâm cơm gia đình sum vầy mỗi buổi chiều tà, và chiếu còn là vật phẩm trân quý dâng lên chốn đình đền linh thiêng.

Tự hào là làng dệt chiếu lâu đời nhất Việt Nam, làng Hới đã đưa nghề thủ công này đạt đến độ tinh xảo. Dân gian xưa có câu truyền miệng: "Ăn cơm hom, nằm giường hòm, đắp chiếu Hới" để khẳng định chất lượng tuyệt hảo của chiếu cói nơi đây. Từng sợi cói, sợi đay chắt chiu từ lớp phù sa màu mỡ ven sông, qua bàn tay tài hoa của người nghệ nhân, đã dệt nên những tấm chiếu trơn, chiếu cài hoa, chiếu đậu nhẵn mịn, thơm mùi nắng và bền bỉ cùng năm tháng.

Dấu ấn di sản gắn liền lịch sử

Lịch sử làng dệt chiếu lâu đời nhất nước ta gắn liền với tên tuổi của Tam nguyên Phạm Đôn Lễ (Trạng Chiếu). Khởi nguồn trên vùng đất Long Hưng địa linh nhân kiệt, nơi phát tích nhà Trần oanh liệt, ông không chỉ là một vị quan thanh liêm mà còn là ân nhân lớn của dân làng.

Vào thế kỷ 15, trong một lần đi sứ sang phương Bắc, Phạm Đôn Lễ đã nhạy bén học hỏi kỹ thuật dệt chiếu khung nằm có ngựa đỡ sợi. Khi trở về quê hương, ông lập tức cải tiến khung dệt thủ công cũ, giúp sợi đay căng hơn, chao cói nhanh hơn, tạo ra những lá chiếu dày dặn và tinh xảo vượt bậc. Dù nghề chiếu Hới có từ trước đó rất lâu, nhưng nhờ công lao cải tiến của ông mà danh tiếng càng vang xa, khẳng định vững chắc vị thế của ngôi làng dệt chiếu có bề dày lịch sử bậc nhất cả nước.

Sức sống mới từ tư duy hiện đại và những con số biết nói

Trải qua hàng trăm năm dâu bể, đã có lúc những làng nghề thủ công tưởng chừng bị mai một trước cơn lốc đô thị hóa. Thế nhưng, thực tế tại các cơ sở sản xuất chiếu Hới hiện nay đã chứng minh điều ngược lại khi truyền thống hoàn toàn có thể cất cánh nếu biết ứng dụng công nghệ.

Theo thống kê từ thực tế địa phương, nghề dệt chiếu truyền thống đang có sự chuyển dịch cơ cấu vững chắc. Tại địa phương hiện duy trì 29 hộ sản xuất chiếu cói với 90 máy dệt, thu hút hơn 400 lao động thường xuyên gắn bó. Không dừng lại ở đó, người dân còn nhạy bén mở rộng đa dạng hóa sản phẩm với 8 cơ sở chuyên sản xuất chiếu nilon và chiếu giả mây, sở hữu hơn 300 máy dệt, qua đó tạo việc làm ổn định cho hơn 1.000 lao động trong và ngoài địa phương.

Sự xuất hiện của máy móc đã mang lại năng suất vượt bậc. Nếu như trước đây, dệt thủ công một người thợ lành nghề ròng rã mới làm được một đôi chiếu mỗi ngày, thì nay nhờ áp dụng máy móc, một người đứng máy có thể cho ra đời tới 20 đôi trong cùng khoảng thời gian. Máy móc giúp tăng năng suất để đáp ứng thị trường và nâng cao thu nhập, thế nhưng, những công đoạn cốt lõi đòi hỏi độ tinh xảo và tính nghệ thuật như in hoa văn, ghim mép vẫn được những người thợ tâm huyết chăm chút hoàn toàn bằng phương pháp thủ công. Sự giao thoa hoàn hảo giữa máy móc và đôi bàn tay con người đã giúp làng dệt chiếu lâu đời nhất Việt Nam giữ trọn vẹn bản sắc.

Hành trình tiếp nối từ di sản đến giá trị đương đại

Bài học về sự chuyển mình của làng Hới cũng chính là nguồn cảm hứng cốt lõi cho chúng tôi tại Long Hưng Farm. Chúng tôi thấu hiểu sâu sắc rằng: di sản "tĩnh" của cha ông sẽ trở thành sức mạnh "động" đem lại ấm no nếu ta biết cách gìn giữ và đổi mới.

Tại trang trại của mình, chúng tôi đang từng ngày áp dụng mô hình nông nghiệp tuần hoàn xanh để khôi phục lại những giá trị bản nguyên của đất trời. Từ chuỗi chăn nuôi sạch, hệ thống năng lượng khép kín, cho đến việc chưng cất thành công những giọt rượu đặc sản Long Hưng đượm tình quê hương. Hãy kết nối với Long Hưng Farm ngay hôm nay để thưởng thức những tinh hoa nông sản tử tế và cùng chúng tôi viết tiếp khát vọng làm giàu trên mảnh đất di sản nghìn năm!